گروه جغرافی منطقه خمینی شهر

سواد تصويري

تدوين : مريم محمودي

از زبان گفتاري به كسي با سواد مي گويييم  كه  بتواند بخواند وبنويسد ولي با سواد به شخص تحصيلكرده در سطح اموزش عالي نيز گفته ميشود.معناي سواد بصري نيز تقريبا همين است.سواد تصويري ميتواند  سيستمي از پيامها وتجربيات  بصري عام رادر اختيار قرار دهد كه همه بتوانند در معنا وفهم ان اشتراك نظر داشته باشند وپيامهاي تصويري را در سطح عالي درك نمايند.

چرا به سواد تصويري نيازمنديم؟

اموزش ازطريق تصوير يعني بيان انچه به زبان نوشتاري وگفتاري نميتوان گفت به كمك تصوير كه البته پيشينه ي زيادي دارد چنانكه ماني مدعي پيامبري پيامهايش را بوسيله تصاوير منتشر ميساخت.

چرا ميل ما به تصوير زياد است؟

دليل ان اين است كه تصوير هر چيز نزديكترين فاصله را باواقعيت ان چيز دارد وبه تجربه مستقيم مااز اشياء شباهت دارد.اگر چيزي را ببينيم درك ما از ان به مراتب بيش از ان است كه در باره اش بشنويم يا بخوانيم. در اين رابطه مي توانيم از جغرافياي شخصي يا جغرافياي ذهني صحبت كنيم كه عبارت است از ثبت وضبط علايم ونشانه هاي يك مسير مستمر.

قوانبن اموزش سواد تصويري:

در تصوير  خواني  يك قانون كلي موجود است وان اينكه چشم از سمت چپ به راست حركت كرده ودر واقع تصوير در سمت راست نتيجه گيري ميشود. در هر تصوير تعدادي نقاط وجود دارد كه اصطلاحا انها را نقاط طلايي مينامند.نقاط طلايي نقاط فرضي هستند كه با رعايت انها عوامل درون كادر تصوير بهتر رؤيت ميشوند. نقاط طلايي از حركت وانر‍‍زي بيشتري براي رؤيت بهتر وسريعتر به بيننده برخور دارند واز انجا كه بطور طبيعي تصوير از چپ به راست واز بالا به پايين خوانده ميشود پر انرزي ترين نقاط طلايي در هر تصوير به ترتيب اهميت:سمت راست بالا،سمت چپ بالا، سمت راست پايين وسمت چپ پايين خواهند بود.

 

زاويه ي ديد در تصوير:

تصاوير از نظر زاويه ديد به 3 دسته تقسيم ميشوند:

 

1-تصاوير قايم:تصاويري هستند كه در انها ديد ناظر عمود بر موضوع نسبت به سطح افق ميباشد مانند تصاوير هوايي وماهوارهاي

2-تصاوير افقي: چنانچه زاويه ديد ناظردر تصوير موازي نسبت به سطح افق ميباشد ان را تصوير افقي يا معمولي ميگويند.

3-تصاوير مايل: تصاويري كه زاويه ي ديد ناظر در انها نسبت به سطح افق تقريبا45 درجه ميباشد كه به علت داشتن ميدان ديد بيشتر  وعميق تر بيشترين جنبه ي اموزشي را در جغرافيا دارد.

 

تفاوت عكس وتصوير:

 

عكس برداشت تصادفي وبدون قصد قبلي از يك موضوع خاص وثبت ان بر روي فيلم حساس است.ولي تصوير برداشت اگاهانه وبا تصميم قبلي از يك سو‍‍ژه يا موضوع ميباشد . به اين ترتيب بساري از عكسها ونقاشيها رانيز تصوير مي ناميم.

زمان مناسب براي تصوير جغرافيايي: زمان بين طلوع خورشيد تاساعت 10 صبح وبين ساعت 4 بعد از ظهر تا غروب افتاب مناسبترين زمان تصوير بر داري است زيرا در اين زمان برخورد اشعه ي خورشيدبا ذرات ريز گردو غبار باعث شفافيت عكس وتصوير خواهد شد.

 

روشهاي تصوير خواني

 

1-روش باز : كه شامل قرار دادن تصوير مناسب با سن فراگير در مقابل او وسپس جمع بندي دريافتها واستنباطهاي شخصي وي بدون هيچگو نه محدوديتي است.

 

2-با پيش بيني قبلي:   به همان صورت بالا بااين تفاوت كه نشانه هايي  بر روي  تصوير قرار ميدهيم كه توسط فراگيران تعقيب ميشود وبه سوالهاي مطرح شده پاسخ خواهند داد.

 

3-روش مقايسه اي:  مقايسه ي دو تصوير كاملا متضاد وكشف تفا وتها وتشا بهات موجود بين انها.

 

4-تصوير خواني محيط طبيعي  :با استفاده از تصاويري كه محيط طبيعي رابه نمايش ميگذارد علاوه بر توجه به موضوع اصلي زمينه ها رانيز مورد نظر داشته ودر واقع به اهميت آ.موزشهاي پنهان در جغرافيا تاكيد ميشود.

5-تصوير خواني محيط انساني  :تصاويري از چشم اندازهاي محيط شهري،روستايي،اقتصادي،اجتماعي به روش قبلي قابل استفاده براي اموزش مفاهيم جغرافيايي است.

 

6-اندازه گيري برروي تصوير جغرافيايي  :تعيين اندازه  هاي نسبي پديده هاي جغرافيايي از جمله تعيين ارتفاع ساختمانها يا قطر درختان وتخمين سن انها بر اساس نمونه هاي واقعي و معين شده كه اين روش به تقويت قدرت تجزيه وتحليل اطلاعات جغرافيايي مي انجامد.

 

سواد تصويري و نقش ان در اموزش جغرافيا:

سواد تصويري موضوع جديدي نيست ولي از ان جايي كه نقش عمده اي در اموزش جغرافيا دارد وبه لحاظ قابليتها وتواناييهاي زيادي كه در انتقال پيام به مخاطبينش دارد توضيح مختصري در مورد ان ضروري به نظر ميرسد.

بشر از اغاز زندگي بر روي كره خاكي ادراكات خويش را باتصوير منتقل كرده است واولين خطي كه اختراع شد خط تصويري بوده است.البته اين تصاوير زماني كه ديگر كافي نبودند جاي خود را به حروف الفبادادند ولي هم اكنون كه ميزان اطلاعات واندخته هاي بشر به سرعت افزايش مي يابد تصاوير جايگاه خود را در امر انتقال اطلاعات در عصر انفجار دانش اشغال نموده .اند.

تعريف سواد:

سواد بدان معناست كه گروهي از پيامها براي جمعي از افراد داراي معناي مشتركي است. در تمدن امروز رشد اجتماعي مديون سطح دانش امروزي است وخواندن ونوشتن اولين وساده ترين وسيله رشد فكري است اما جوامع پيشرفته مرتبا شاخص سواد را بالاتر ميبرند تاانجا كه اشنايي با زبان رايانه واشنايي بايك زبان خارجي را به عنوان معيار سواد معرفي مي كنند.

تعريف تصوير:

تصوير بطور عمده عبارت است از عنصر بصري رنگ،سايه روش وتن كه بر يكديگر تاثير متقابل مي گذارند.ساير عناصر بصري نظبر شكل، بافت،ومقياس نيز دران وجود دارد كه در مقام دوم اهميت است.

اقیانوس منجمد شمالی که در این منطقه قرار دارد، تنوع زندگی زیادی دارد و در آن از جانداران میکروسکوپی (مثل زوپلانکتون ها) تا جانوران غول پیکری مثل نهنگ ها زندگی می کنند. همچنین مقدار زیادی خشکی در داخل دایره قطب شمال (بخش های شمالی آسیا، اروپا و آمریکای شمالی) وجود دارد. خشکی داخل دایره قطب، تندرا است و نسبت به محیط های زندگی دیگر به خاطر دمای سرد، بادهای خشک قوی و لایه های خاک منجمد (خاک منجمد دایمی) دارای موجودات زنده کمتری است.

دوره های طولانی تاریکی (در زمستان ها) ونور (در تابستان) هم بر زندگی در قطب شمال اثر می گذارد. سرزمین های قطبی شمالی یک محیط زندگی سرد، پرباد و اغلب پوشیده از برف است که گرداگرد قطب شمال واقع شده. موقعی که از منطقه قطبی شمالی صحبت می شود، مردم معمولاً آن را بخشی از زمین در داخل دایره قطبی (یک دایره فرضی دور زمین، موازی با استوا و در 23 درجه و 28 دقیقه از قطب شمال که بالای حدود 75 درجه شمالی است) فرض می کنند..

مناطق خشکی قطب شمال

قطبی ترین منطقه قطب شمال (نزدیک ترین منطقه به قطب شمال) منطقه قطبی بالا نامیده می شود. این بیابان قطبی از زندگی گیاهای یا جانوری خیلی کمی برخوردار است (کمتر از پنج درصد منطقه خشکی آن با زندگی گیاهی پوشیده شده) به خاطر این که یک فصل رویش و سبز شدن خیلی کوتاه خشک، هوای خشک، خاک همیشه یخ زده و خاک فقیر دارد و حشرات گرده افشان هم در آن زندگی نمی کنند. سرزمین قطبی بالا گرم تر از منطقه قطبی پایین است. این منطقه از حیات بیشتری حمایت می کند. بیش از 90 درصد منطقه خشکی آن زندگی گیاهی ای دارد که در خشکی و سرما دوام می آورند.

جانوران سرزمین های قطبی شمالی

جانورانی که در منطقه قطبی شمالی زندگی می کنند (در تمام مدت یا به طور فصلی) با شرایط بی نهایت سخت تطبیق پیدا کرده اند. بسیاری از جانوران زمستان را هم در این منطقه سپری می کنند (مثل روباه قطبی و قاقم). آنها پوششی دارند که در طول زمستان ضخیم می شود و رنگش به سفید تغییر می کند، چنان که با برف در هم می آمیزد (آمیختن با زمینه).

سیستم مکان یابی جغرافیایی چیست؟

سیستم مکان یابی جهانی یا GPS چیست؟ هرکسی که می خواهد بداند که درکجا قراردارد ، راهش به چه سمتی است ، ویا با چه سرعتی درحرکت است می تواند از یک GPS استفاده کند سیستم مکان یابی جهانی ( Global Positioning System ) یک سیستم هدایت ( ناوبری) ماهواره ای اســت شـامل شبکه ای از ۲۴ ماهواره درگردش که درفاصله ۱۱ هزارمایلی ودر شش مدارمختلف قراردارند . در واقع یک سیستم راهبری و مسیریابی ماهواره ای است که از شبکه ای با ۲۴ ماهواره تشکیل شده است و این ماهواره ها به سفارش وزارت دفاع ایالات متحده ساخته و در مدار قرار داده شده اند. این سیستم در ابتدا برای مصارف نظامی تهیه شد ولی از سال ۱۹۸۰ استفاده عمومی آن آزاد و آغاز شد. خدمات این مجموعه در هر شرایط آب و هوایی و در هر نقطه از کره زمین در تمام ساعت شبانه روز در دسترس است. پدید آوردنگان این سیستم، هیچ حق اشتراکی برای کاربران در نظر نگرفته اند و استفاده از آن رایگان است. ماهواره ها درحال حرکت می باشند و درعرض ۲۴ ساعت دوبارکامل بـــرگرد زمیــن می گردنــــــد . (هرروز دوبار ) باسرعتی درحدود ۱۰۸ مایل درثانیه ) ماهواره های GPS به نام NAVSTAR شناخته می شوند... لازمه هرگونه آشنایی با GPS فراگیری ماهیت اصلی این ماهواره ها می باشد . اولین ماهواره GPS درفوریه ۱۹۷۸ پرتاب شد . وزن هرماهواره تقریباً / ۲۰۰۰ پاوند ودارای صفحات آفتابی به پهنای ۱۷­f می باشد . و قدرت فرستنده آن ۵۰ وات ویا کمتر است. هر ماهواره ۲ سیگنال ارسال می کند: L۱ و L۲ . GPS های غیر نظامی از فرکانس ۴۲MHZ.۱۵۷۵ :L۱ اسـتــفــاده می کننند . هر ماهواره حدوداً ۱۰ سال فعال می ماند وجایگزینی ماهواره ها بموقع انجام گشته و ماهواره های جایگزین به فضا پرتاب می گردند . برنامه شبکه GPS هم اکنون تا سال ۲۰۰۶ تنظیم وجایگزینی های لازمه ترتیب داده شده اند.مسیر گردش ماهواره ها آنها را بین عرض جغرافیایی ۶۰ درجه شمالی و۶۰ درجه جنوبی قرارمی دهد . این امر به معنی آن است که درهرنقطه از زمین ودرهرزمان می توان سیگنال های ماهواره أی را دریافت نمود. وهرچه به قطبهای شمال – جنوب نزدیک شویم نیز همچنان ماهواره های GPS را خواهیم دید . هرچند دقیقاً در بالای سرما نخواهند بود واین در دقت وصحت عمل آنها در این نقاط تاثیرمی گذارد . یکی از بزرگترین مزایای رهیابی بوسیله GPS نسبت به روشهای دیگر زمینی آن است که این سیستم درهر شرایط جوی و بدون توجه به نوع کاربرد گیرنده GPS بخوبی کارمی کند . ●ماهواره های GPS ۲۴ عدد ماهواره GPS در مدارهایی بفاصله ۲۴۰۰۰ هزار مایل از سطح دریا گردش می کنند. هر ماهواره دقیقا طی ۱۲ ساعت یک دور کامل بدور زمین می گردد. سرعت هریک ۷۰۰۰ مایل بر ساعت است. این ماهواره ها نیروی خود را از خورشید تامین می کنند. همچنین باتری هایی نیز برای زمانهای خورشید گرفتگی و یا مواقعی که در سایه زمین حرکت می کنند بهمراه دارند. راکتهای کوچکی نیز ماهواره ها را در مسیر صحیح نگاه می دارد. به این ماهواره ها NAVSTAR نیز گفته می شود. در اینجا به برخی مشخصه های جالب این سیستم اشاره می کنیم: • اولین ماهواره GPS در سال ۱۹۷۸ یعنی حدود ۳۵ سال پیش در مدار زمین قرار گرفت. • در سال ۱۹۹۴ شبکه ۲۴ عددی NAVSTAR تکمیل گردید. • عمر هر ماهواره حدود ۱۰ سال است که پس از آن جایگزین می گردد. • هر ماهواره حدود ۲۰۰۰ پاوند وزن دارد و طول باتری های خورشیدی آن ۵.۵ متر است. • انرژی مصرفی هر ماهواره، کمتر از ۵۰ وات است. ●GPS چگونه کار می کند؟ ماهواره های این سیستم، در مداراتی دقیق هر روز ۲ بار بدور زمین می گردند و اطلاعاتی را به زمین مخابره می کنند. گیرنده های GPS این اطلاعات را دریافت کرده و با انجام محاسبات هندسی، محل دقیق گیرنده را نسبت به زمین محاسبه می کنند. در واقع گیرنده زمان ارسال سیگنال توسط ماهواره را با زمان دریافت آن مقایسه می کند. از اختلاف این دو زمان فاصله گیرنده از ماهواره تعیین می گردد. حال این عمل را با داده های دریافتی از چند ماهواره دیگر تکرار می کند و بدین ترتیب محل دقیق گیرنده را با اختلافی ناچیز، معین می کند. گیرنده به دریافت اطلاعات همزمان از حداقل ۳ ماهواره برای محاسبه ۲ بعدی و یافتن طول و عرض جغرافیایی، و همچنین دریافت اطلاعات حداقل ۴ ماهواره برای یافتن مختصات سه بعدی نیازمند است. با ادامه دریافت اطلاعات از ماهواره ها گیرنده اقدام به محاسبه سرعت، جهت، مسیرپیموده شده، فواصل طی شده، فاصله باقی مانده تا مقصد، زمان طلوع و غروب خورشید و بسیاری اطاعات مفید دیگر، می نماید. ●گیرنده GPS بسته به نوع مصرف و بودجه می توانید از طیف وسیع گیرنده های GPS بهره ببرید. همچنین، باید از در دسترس بودن نقشه مناسب و بروزجهت ناحیه مورد استفاده تان، اطمینان حاصل کنید. امروزه بهای گیرنده های GPS بطور چشمگیری کاهش پیدا کرده است و هم اکنون در کشور ما (ایران) با بهایی معادل یک عدد گوشی متوسط موبایل نیز می توان گیرنده GPS تهیه کرد. در کشورهای توسعه یافته از این سیستم جهت کمک به راهبری خودرو، کشتی و انواع وسایل نقلیه بهره گیری می شود. هر چه نقشه های منطقه ای که در حافظه گیرنده بارگذاری می شود دقیق تر باشد، سرویسهایی که از GPS می توان دریافت داشت نیز ارتقا می یابد. برای مثال، می توان از GPS مسیر نزدیکنرین پمپ بنزین، تعمیرگاه و یا ایستگاه قطار را سوال نمود و مسیر پیشنهادی را دنبال کرد. دقت مکانیابی این سیستم در حد چند متر می باشد، که بسته به کیفیت گیرنده تغییر می کند. از سیستم محلیابی جهانی می توان در کارههایی چون نقشه برداری و مساحی، پروژه های عمرانی، کوهنوردی، کایت سواری، سفر در مناطق ناشناخته، کشتی رانی و قایقرانی، عملیات نجات هنگام وقوع سیل و زمینلرزه و هر فعالیت دیگر که نیازمند محل یابی باشد، بهره برد. هر کس که بخواهد بداند کجاست و بکجا می رود به این سیستم نیازمند است، با توجه به نزول شدید بهای گیرنده های این سیستم، و افزایش امکانات آنها، این تکنولوژی در آینده نزدیک بیش از پیش در اختیار همگان قرار خواهد گرفت اطلاعاتی که یک ماهواره GPS ارسال می کند چیست ؟ سیگنـال GPS شـــــامــل : یـــک کد شبه تصادفی Pseudo Random Code ، داده ای بنام ephemeris ویک داده تقویــــمی بنام almanac می باشد. کد شبه تصادفی مشخص کننده ماهواره ارسال کننده اطلاعات ( کد شتاسایی ماهواره ) می باشد. هرماهواره باکدی مخصوص شناسایی می شود : RPN Random Code Pseudo این عددی است بین ۱و ۳۲ . این عدد درگیرنده هر GPS نمایش داده میشود .دلیل اینکه تعداد این شناسه ها بیش از ۲۴ می باشد امکان تسهیل درنگهداری شبکه GPS باشد . زیرا ممکن است یک ماهواره پرتاب شود و شروع بکار نماید قبل از اینکه ماهواره قبلی از رده خارج شده باشد . به این دلیل ازیک عدد دیگر بین ۱و ۳۲ برای شناسایی این ماهواره جدید استفاده می شود . داده Ephemeris دائماً بوسیله ماهوارها ارسال میگردد وحاوی اطلاعاتی درمورد : وضعیت خود ماهواره (سالم یا ناسالم) و تاریخ وزمان فعلی می باشد . گیرنده GPS بدون وجود این بخش از پیام درمورد زمان وتاریخ فعلی درکی ندارد . این بخش پیام نکته اساسی برای تعین مکان می باشد. Almanac داده أی را انتقال می دهد که نشان دهنده اطلاعات مداری برای هرماهواره وتمام ماهوارهای دیگر سیستم می باشد . ال میتوان شیوه کار GPS را بهتر بررسی کرد . هرماهواره پیامی را ارسال می کند که بــطور ســــــاده می گوید : من ماهواره شماره X هستم ، موقعیت فعلی من Y است ، و این پیام در زمان Z ارسال شده است هر چند که این شکل ساده شده پیام ارسالی است ولی می تواند کل طرز کار سیستم را بیان نماید . گیرنده GPS پیام را می خواند و داده های almanac و ephemeris را جهت استفاده بعدی ذخیــره می نماید . این اطـلاعـات می توانند برای تصحیح و یا تنظیم ساعت درونی GPS نیز به کار روند . حال برای تعیین موقعیت ، گیرنده GPS زمانهای دریافت شده را با زمان خود مقایسه می کند . تفاوت این دو مشخص کننده فاصله گیرنده GPS از ماهواره مزبور می باشد . این عملی است که دقیقاً یک گیرنده GPS انجام می دهد . با استفاده از حداقل سه ماهواره یا بیشتر ، GPS می تواند طول و عرض جغرافیایی مکان خود را تعیین نماید . ( که آن را تعیین دو بعدی می نامند . ) و با تبادل با چهار ( و یا بیشتر ) ماهواره یک GPS می تواند موقعیت سه بعدی مکان خود را تعیین نماید که شامل طول و عرض جغرافیایی و ارتفاع می باشد . با انجام پشت سر هم این محاسبات ، GPS می تواند سرعت و جهت حرکت خود را نیز به دقت مشخص نماید . یکی از عواملی که بر روی دقت عمل یک GPS اثــر می گذارد . شکل قرار گرفتن ماهواره ها نسبت به یکدیگر می باشد . (از نقطه نظر GPS ) اگر یک GPS با چهار ماهواره تبادل نماید و هر چهار ماهواره در شمال و شرق GPS باشند طرح و هندسه این ماهوارها برای این GPS بسیار ضعیف میباشد و شاید GPS قادر نباشد مکان یابی نماید. زیرا تمام اندازه گیریهای فاصله در یک جهت عمومی قرار دارند. مثلث سازی ضعیف است وناحیه مشترک بدست آمده ازاشتراک این مسافت سنجی ها وسیع می باشد ( مکانی که GPS برای مکان خود تصورمی کند بسیار وسیع می باشد ودر نتیجه تعیین دقیق محل آن ممکن نیست ) دراین موقعیتها حتی اگر GPS مکان یابی را انجام دهد وموقعیتی راگزارش نماید دقت آن نمی تواند زیاد خوب باشـــــــد ( کمتر از۵۰۰-۳۰۰ فیت ). اگر همین چهارماهواره درچهارجهت ( شمال ، جنوب ، شرق ، غرب ) وبا زوایای ۹۰ درجه قرارداشته باشند طرح این چهار ماهواره برای GPS مزبور بهترین حالت می باشد چراکه جهات مسافت سنجی چهار جهت متفاوت و نقطه اشتراک این مسافت سنجی ها بسیار کوچک می باشد . وهرچه این نقطه اشتراک کوچکتر باشد به معنی آن است که بیشتر به نقطه واقعی حضورخود نزدیک شده ایم . دراین موقعیت دقت عمل کمتر از۱۰۰فیت می باشد . طرح وهندسه قرارگرفتن ماهواره ها هنگامیکه GPS نزدیکی ساختمانهای بلند، قلل کوهها ، دره های عمیق ویا در وسایل نقلیه قرارگرفته باشد به مساله مهمتری تبدیـل می گردد .اگر مانعی در رسیدن سیگنالهای بعضی از ماهواره ها وجود داشته باشد GPS می تواند از بقیه ماهواره ها بـــرای مکان یابی خود استفاده نماید. هرچه این موانع بیشتر و شدیدتر شوند مکان یابی نیز مشکل تر می گردد ک گیرنده GPS نه تنها ماهواره های قابل استفاده را تشخیص می دهد بلکه مکان آنها را درآسمان نیز تعیین می کند . ( ارتفاع و زاویه ) منبع دیگرایجاد خطا " چند مسیری " می باشد ." چند مسیری" نتیجه انعکاس سیگنال رادیویی به وسیله یک شی می باشد . این پدیده باعث ایجاد تصاویر سایه دار در تلویزیونها می گردد هر چند در آنتنهای جدید این شکل به وجود نمی آید ، این پدیده در آنتنهای رو تلویزیونی قدیمی به وجود می آمد. بروز این اختلال برای GPS ها به این شکل است که امواج بعد از انعکاس به وسیله اشیاء ( مانند ساختمانها یا زمین ) به آنتن GPS برسند . در این صورت سیگنال مسیر بیشتری را تا رسیدن به آنتن GPS طی می کند و این باعث می شود که GPS فاصله ماهواره را بیشتر از آنچه هست محاسبه نماید. که باعث ایجاد خطا در مکان یابی نهایی می گردد. در صورت بروز این اختلال تقریباً ۱۵ فیت بر خطای نهایی افزوده می شود .منبع دیگری نیز برای ایجاد خطا ممکن است وجود داشته باشند . افزایش تاخیر ( delay ) به دلیل اثرات جوی نیز می تواند برروی دقت کار اثر بگذارد . همچنین خطاهای ساعت داخلی GPS . در هر دو این موارد گیرنده GPS طوری طراحی شده است که این اثرات را جبران نماید . ولی خطاهای کوچکی بر اساس همین اثرات همچنان بروز خواهند کرد . در عمل ، دقت کار یک GPS غیر نظامی معمولی ، با توجه به تعداد ماهواره های تبادلی و طرح قرار گرفتن آنها بین ۶۰ تا ۲۲۵ فیت می باشد. GPS های پیچیده تر و گرانتر می توانند با دقتهایی در حد سانتیمتر کارکنند . ولی دقت یک GPS معمولی نیزمی تواند به کـــمک پـــردازشی بـــه نـــام DGPS Differential GPS به حدود ۱۴ فیت یا کمتر برسد .سرویسهای DGPS با هزینه کمی قابل اشتراک می باشند . سیگنال تصحیحات DGPS توسط سازمان Army Corps Of Engineers و از ایستگاههای مخصوص ارسال می گردد . این ایستگاهها در فرکانس KHZ .۳۲۵- ۲۸۳.۵ کار می کنند تنها هزینه استفاده از این سرویس خریدن یک دامنه از این سیگنالها می باشد . با این کار یک گیرنده دیگر به GPS ما متصل می شود ( از طریق یک کابل سه رشته ای ) و عمل تصحیح را طبق یک روش استاندارد به نام ( RTCM SC-۱۰۴ ) انجام می دهد . اشتراک سرویسهای DGPS از طریق امواج رادیویی FM نیز ممکن می باشد . چه کسانی از GPS استفاده می کنند ؟ GPS ها دارای کاربردهای متنوعی در زمین ، دریا و هوا می باشند ، اساساً GPS هر جایی قابل استفاده است مگر در نقاطی که امکان وصول امواج ماهواره درآنها نباشد مانند داخل ساختمانها ، غارها ونقاط زیرزمینی دیگر و یا زیر دریا ، کاربردهای هوایی GPS در رهیابی برای هوانوردی تجاری میباشد . در دریا نیز ماهیگیران ، قایقهای تجاری ، ودریا نوردان حرفه أی از GPS برای رهیابی استفاده می کنند . استفاده های زمینی GPS بسیار گسترده تر می باشد . مراکز علمی از GPS برای استفاده از قابلیت و دقت زمان سنجی اش واطلاعات مکانی اش استفاده می کنند . نقشه برداران از GPS برای توسعه منطقه کاری خود بــــهره می گیرند . سایتهای گرانقیمت نقشه برداری دقتهایی تا یک متر را فراهم می آورند . GPS ها علاوه بر صرفه جویی دقتهای بهتری را برای این سایتها به ارمغان می آورند . استفاده های تفریحی از GPS نیز به تعداد تمام ورزشهای تفریحی متنوع است . به عـنوان مثال برای شکارچیان ، برف نوردان ، کوهنوردان وسیاحان و… در نهایت باید گفت هرکسی که می خواهد بداند که درکجا قراردارد ، راهش به چه سمتی است ، ویا با چه سرعتی درحرکت است می تواند از یک GPS استفاده کند . در خودروها نیز وجود GPS به امری عادی بدل خواهد شد.سیستم هایی درحال تهیه است تا درکنار هر جاده ای با فشار دادن یک کلید موقعیت به یک مرکز اورژانس انتقال یابد . ( بوسیله انتقال موقعیت فعلی به یک مرکز توزیع ) سیستم های پیچیده دیگری موقعیت هر خودرو را دریک خیابان ترسیم می کنند این سیستمها به راننده بهترین مسیر برای رسیدن به یک هدف خاص را پیشنهاد می کنند . منبع : http://www.geomatic.ir

مُروارید یا دُر، گوهری است معمولاً سفید و درخشان که در اندرون برخی از نرم‌تنان دوکفه‌ای مانند صدف مروارید به وجود می‌‌آید.وقتی جسمی خارجی مانند ذره‌ای شن بین صدف و پوسته او قرار بگیرد جانور لایه‌هایی مرکب از ماده آلی شاخی کونچیولین و بلورهای کلسیت یا آراگونیت را به دور جسم خارجی ترشح می‌کند. از این لایه‌های هم‌مرکز رفته رفته مروارید شکل می‌گیرد. جنس مروارید با جنس دیواره درون صدف یکسان است. شکل مروارید اغلب نزدیک به کره است هرچند به شکل‌های دیگر مانند گلابی و دکمه و حتی شکل‌های نامنظم هم دیده می‌شود. درشتی آن به درشتی دانه خشخاش تا تخم کبوتر است. رنگ مروارید اغلب سفید است ولی ممکن است به رنگ‌های صورتی و زرد و سبز و آبی و قهوه‌ای و سیاه نیز دیده شود. در خلیج فارس و اقیانوس هند و استرالیا صید می‌شود.در قرن بیستم پرورش مروارید نیز رایج شد. برای تهیه مروارید پرورشی (که گاه مروارید مصنوعی نیز نامیده می‌شود) با سوراخ کردن پوسته صدف، یک قطعه مروارید بسیار کوچک را در درون صدف قرار می‌دهند تا جانور لایه‌هایی به دور آن ایجاد کند            مروارید طبیعی یکی از جواهرات بسیار مهم و قیمتی از دوران باستان به شمار می رود و به همین دلیل صید صدف به منظور استحصال مروارید از قرنها پیش در خلیج فارس رواج داشته است و از سودمندترین ثروت طبیعی خلیج فارس به شمار می رفته است.
مروارید طبیعی در خلیج فارس تا قبل از دهه 1960 تامین کننده 80 درصد مروارید طبیعی جهان بوده که در نوع خود از نظر کیفیت و شکل ، بالاترین شهرت را داشته است.
یکی از ارزشمندترین صدف های منطقه خلیج فارس ، صدف لب سیاه است که به جهت برداشت های بی رویه در گذشته ، ذخایر آن بشدت کاهش یافته است.
بر همین اساس اخیرا طی یک پروژه تحقیقاتی موسسه تحقیقات شیلات ایران اقدام به تکثیر صدف مرواریدی لب سیاه کرده است.


به گفته جهانگرد در سال 1376 بعد از بحرین ، بندرلنگه ایران مرکز دوم صادرات مروارید و پوسته صدف مرواریدساز در خلیج فارس بوده است طوری که میانگین قیمت صادرات در نیمه دوم قرن سیزدهم هجری شمسی از بندرلنگه و جزیره کیش به حدود یک میلیون و 500هزار روپیه می رسیده است ، که این ثروت خدادادی در استان هرمزگان (غرب) و در زیستگاه های متفاوت آن وجود دارد.
صدف های مرواریدسازگونه های صدف مرواریدساز که در دنیا معروف هستند و در خلیج فارس پرورش می یابند ، عبارتند از : صدف مرواریدساز محار یا کلنگ یا محار صغیر ، صدف مرواریدساز محار ، صدف مرواریدساز زنی ، صدف مرواریدساز بالدار و صدف مرواریدساز محار کبیر یا لب سیاه.
این صدف ها در غرب استان هرمزگان واقع در جزایر لاوان ، شتور، هندورابی ، کیش ، بندر نخیلو و بندر تبن (گاوبندی) و در شرق هرمزگان در جزایر لارک ، قشم ، هنگام و هرمز کمابیش وجود دارد. در استان بوشهر بنادر عسلویه (خلیج نایبند)، طاهری ، اختر، تمبک و بندر کنگان در گذشته دور دارای زیستگاه های متعدد از صدف های مرواریدساز بوده که متاسفانه به دلایل متعدد از بین رفته است.
زیستگاه این صدف ها در اعماق 5 تا 15 متری آبهای اطراف لاوان ، هندورابی و شتور و بندر نخیلو است اما گزارش های موجود نشان می دهد که این صدف ها در عمق های 80 - 85 متری نیز می توانند زندگی کنند و با شرایط مختلف محیطی خود را سازش بدهند.
صدف لب سیاهصدف های مرواریدساز لب سیاه بسترهای صخره ای و سنگی را ترجیح می دهند. باد ، امواج و حرکت آب مواد دفعی را جابه جا می کند و مواد غذایی جدید را در دسترس صدف ها قرار می دهد. سیلت ، جریان های دریایی ، نور، درجه حرارت ، شوری ، اکسیژن محلول ، PH ، مواد غذایی و تولیدات اولیه ، نقش قاطعی در تخم ریزی ، نشست صدفچه ها و رشد آنها، در بسترهای طبیعی و هم در مزارع پرورشی دارند. قیمت هر تن پوسته صدف در حدود 8هزار دلار است (Sims,1992) و به دلیل وزن قابل توجه عضله ، این صدف از لحاظ خوراکی نیز مورد توجه است.
صدف لب سیاه در پلی نزیای فرانسه ، جزایر هاوایی ، خلیج فارس ، دریای سرخ ، سودان ، گینه نو ، استرالیا ، اندونزی ، آلمان ، جنوب غربی اقیانوس هند ، ژاپن و اقیانوس آرام پراکنده شده است.
برداشت بی رویه از ذخایر طبیعی در گذشته سبب کاهش شدید ذخایر صدف های مرواریدساز لب سیاه در خلیج فارس شده است.
دستیابی به تکنیک تکثیر و پرورش آن در حد صدفچه های 2 سانتی متری به عنوان بهترین راه برای بازسازی ذخایر طبیعی این گونه صدف است.
صدفی با ساختمان سه لایهساختمان صدف های لب سیاه از سه لایه تشکیل شده است. لایه ضریع که خارجی ترین لایه صدف که لایه نازک و رنگین و شاخی (Horny) است. این لایه در صدف لب سیاه تیره رنگ است که به آن کوتیکول یا پوستک می گویند. لایه منشوری که در وسط قرار گرفته و جنس آن از کربنات کلسیم متبلور است و لایه داخلی یا ناکر یا لایه مرواریدساز که از ورقه های نازک به وجود آمده و جنس آن از ترکیبات آهکی (آراگونیت ، کربنات کلسیم) و یک ماده آلی به نام کونکیولین است که جلای داخلی صدف را باعث می شود. حد واسط بین پوسته صدف و امعاء و احشای داخلی روپوش یا مانتو قرار دارد.
تولد مرواریدورود یک جسم خارجی که می تواند از جنس مواد معدنی ، آلی و یا موجود زنده انگل باشد به قسمت حد واسط بین لایه داخلی صدف و روپوش آن باعث تحریک یاخته های ترشح کننده مروارید شده (اپی تلیوم ترشحی مانتل) و موجب تشکیل کیسه مرواریدساز به دور این جسم می شود. تشکیل کیسه مروارید به عنوان وسیله دفاعی صدف در مقابل جسم خارجی ، عامل اصلی ساخته شدن مروارید است.

مروارید سیاه ارزشمند
مروارید سیاه از صدف مرواریدساز لب سیاه که در آبهای پلی نزیای فرانسه وجود دارد به دست می آید. مروارید سیاه بشدت کم است و فقط یکی از صدف ها از حدود10هزار صدف خوراکی شامل مروارید است.مروارید سیاه در دهه 1900 تقریبا رو به نابودی رفت که این صدف ها متقاضی زیادی هم داشت بویژه مادر صدف ها که به خاطر پوسته زیبایشان با تقاضای فراوانی روبه رو بودند.
خوشبختانه صدف لب سیاه نجات یافت و هم اکنون در مزارع دریایی از صدف های مزرعه در صخره های مرجانی در پلی نزیا مروارید سیاه به دست می آید.
مرواریدهای سیاه پرورشی ، دارای قطری حدود 8 تا 25 میلی متر هستند که 25میلی متری آن بزرگترین اندازه اش است که تاکنون پیدا شده است. مروارید سیاه با قطر 12 اینچ یا بزرگتر بندرت یافت می شود.

پس از این که کیسه مرواریدساز جسم خارجی را کاملا احاطه کرد سلول های جداره آن شروع به ترشح ترکیبات آهکی و ماده آلی می نماید و بدین ترتیب لایه های متناوب معدنی و آلی به نام مروارید اطراف جسم تشکیل می شود.
تکثیر و پرورش صدفقبل از هر چیز، انتخاب مکان پرورشی مناسب از اهمیت زیادی برخوردار است. ملاحظات اقتصادی ، اجتماعی ، فناوری و اکولوژی نقش خیلی مهمی دارند. ارزیابی دقیق زیستگاه درخصوص ارگانیسم ها، جریانات دریایی ، امواج ، مواد غذایی ، رسوب و گل و لای به منظور دستیابی به سطح عالی رشد و تولید مروارید پرورشی با کیفیت بالا از اهمیت بالایی برخوردار است.
خلیج هایی که در پناه قرار دارند، مناسب ترین مکان برای پرورش مروارید است که از جریان های دریایی متلاطم در امان هستند و از سازه های پرورش مانند «Raft»ها و قفسها محافظت می کنند.
تکثیر در ایرانتکثیر صدف مرواریدساز لب سیاه برای اولین بار در ایران توسط موسسه تحقیقات شیلات ایران انجام گرفت. هدف از اجرای این پروژه دسترسی به تکنیک تکثیر صدف لب سیاه و احیائ و بازسازی ذخایر این موجود دریایی در خلیج فارس و در نهایت ایجاد اشتغال در منطقه است که با موفقیت انجام شد. اجرای این پروژه و تولید و پرورش آن می تواند در نوار ساحلی اشتغالزایی کرده و کارگاه های تولید و پرورش صدف و تولید مروارید پرورشی متعددی را دایر کند. از پوسته ، گوشت و مروارید صدف لب سیاه در صنایع منبت کاری ، دکمه سازی ، تزئینات ، داروسازی ، خوراک دام و طیور و همچنین مصارف انسانی استفاده می شود. کشور سودان از طریق فروش پوسته این صدف ، درآمد ارزی فراوانی نصیب خود می کند. ارزش یک کیلو پوسته این صدف 8 دلار امریکا است.
همچنین یک رشته گردنبند مروارید 25عددی با قطر 14میلی متر تولیدی این صدف ، ارزشی برابر با یک میلیون دلار دارد. __________________دستیابی ایران به دانش تولید صدف مروارید ساز لب سیاه


‌محققان پژوهشکده اکولوژی خلیج فارس و دریای عمان با احیای زیستگاههای صدف مروارید ساز لب سیاه، موفق ‌به دستیابی به دانش فنی تولید این نوع صدف شدند.‌‌ ‌یک محقق پژوهشکده خلیج فارس در گفتگو با مهر اظهار داشت:‌ صدف لب سیاه بومی ایران یکی از مهمترین ‌گونه صدفهای مروارید ساز در دنیاست که به دلیل صید بی رویه از زیستگاههای لاوان، هندورابی، کیش، ‌خارک، تنبک و کنگان رو به انقراض بود.‌‌وی احیای زیستگاهها و بازسازی ذخایر صدف لب سیاه و دستیابی به تکنیک تکثیر این صدف را از اهداف طرح ‌پرورش این گونه ذکر کرد و افزود: این طرح از سال 1372 در ایستگاه بندر لنگه این پژوهشکده آغاز شد که در ‌ابتدا متاسفانه به دلایل مختلف لارو صدفها از بین می رفتند ولی با مشاوره هایی که با متخصصان در این زمینه ‌داشتیم موفق به تولید 23 هزار قطعه صدف شدیم.‌‌ وی با بیان اینکه در سال جاری موفق به تولید 50 هزار قطعه صدف شدیم ‌‌‌.‌‌‌    

خواص مروارید این سنگ از تراش اسید کربنیک سنگ آهک در داخل صدف تشکیل می شود . مهمترین منشأ این سنگ در خلیج فارس ، خلیج مانار ، کناره های آمریکای مرکزی و شمال استرالیا است تأثیر بر بدن سنگ مروارید لقب داروی درمانی و جادویی بسیار نیرومند دارد . اعصاب ، غدد فوق کلیه ، طحال و عضلات را تقویت می کند . مرواریداه برای زخم معده بسیار موثرند ، از روده ها محافظت می کنند ، برای تب و سر دردها مفید هستند ف نیروی حیات در ما ایجاد می کنند و چشم ها را تقویت می کنند . همچنین می توان برای کمبود کلسیم از آنها استفاده کرد . اثر بر روح و روان مرواریدها تغییرات ناگهانی خلق و خوی ، اضطراب و نگرانی ها را از بین می برند و ابتکار ، حساسیت و الهام به ما می دهند .

خواص جادویی سفید نماد قلب و ذهن خالص است، بی گناهی و اعتقاد، عنصری وابسته به آب و ماده دارد . بدینگونه بین احساسات تعادل برقرار (میکند بخصوص برای علامتهای آب خوب است ( متولیدن ماه اسفند فکر و خیال و احساسات را جذب میکند وبرای شبکه خورشیدی و هضم غذا در معده و فشار عصبی خوب است و ممکن است خنک بکند و تسکین بدهد .

 

به نام خدا

افرصه تمرمرالسحاب : فرصت‌ها را غنيمت بشماريد كه همچو ابرها در گذرند.

حضرت علي (ع)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

به ‌نام يكتا خالق هستي

 

اصطلاحات شفق قطبي و لكه‌هاي خورشيدي دو مورد از عنوان‌هايي است كه در دو كتاب جغرافياي ايران و جغرافياي (2) كه در كلاس‌هاي دوم و سوم دبيرستان تدريس مي‌شود مطرح شده است و هر كدام از اين اصطلاحات نقش خاصي در جهان هستي ايفاء مي‌كنند. لذا جهت آشنايي بيشتر با طريق شكل‌گيري و ويژگي‌هاي آنها دست به جمع‌آوري مطالبي زده شد كه در صفحات بعدي اين جزوه با آنها روبرو مي‌شويد. باشد كه قدمي در بالا بودن اطلاعات دبيران محترم جغرافيا و همچنين دانش‌آموزان عزيز برداشته باشيم.

 

                                                       فاطمه سليمي

                                                              دبير جغرافي

 

مقدمه

در عرض‌هاي بالاي زمين، آسمان شب، بصورت درخشاني به شكل متحرك روشن مي‌شود كه «شفق قطبي[1]» ناميده مي‌شود.

آنها شفاف هستند و مي‌توان ستاره‌ها را از داخل آنها مشاهده كرد. اغلب نور آنها به قدري مي‌درخشد كه مي‌توان نوشتجات را خواند و رنگ آنها هميشه سبز مايل به زرد نيست. شفق قطبي شمالي و شفق قطبي جنوبي را مي‌توان در هر شب روشن مشاهده كرد و شدت نور آنها متغير بوده و تابع تعدادي پارامتر است. راه شيري توسط يك شفق قطبي روشن ديده نمي‌شود.

همچنين آشكار است كه شفق قطبي به هنگام روز بوجود مي‌آيد، بطوري‌كه نور اك همواره در اتمسفر عرض‌هاي بالا انتشار مي‌يابد. وجود شفق قطبي چندين قرن است كه مورد شناسايي قرار گرفته است. در اوايل تصور مي‌َد كه شفق قطبي ناشي از بازتاب نور خورشيد توسط يخهاي قطبي است. نظريه ديگري عبارت از روشن‌شدن آسمان توسط خدايان بوده است. امروزه نظريه ذرات باردار شتاب‌دار مسئول اين پديده شناخته شده‌اند. (roshd.ir)

 

 

 

 

شفق قطبي چگونه تشكيل مي‌شود؟

شفق قطبي يكي از طبيعي‌ترين و زيباترين پديده‌هاي جوي زمين است. پديده مزبور عبارت از ذرات بارداري هستند كه از خورشيد به سوي لايه‌هاي زيرين جو زمين سرازير مي‌شوند و روشني‌هايي كه را كلاً شفق‌هاي قطبي نام دارند پديد مي‌آورند. (aftab.ir)

نيروهاي لورنتس كه موجب انحراف مسير الكترونها در ميدان‌هاي مغناطيسي[2] مي‌شود، در بسياري از پديده‌هاي طبيعي تجلي مي‌يابند و فقط با ياري گرفتن از اين نيروها توضيح آنها ممكن است. (roshd.ir)

شفق قطبي يا نورهاي قطبي، به بهترين صورت از حدود عرض جغرافيايي دايره‌ي اقيانوس منجمد شمالي (يا منجمد جنوبي) ديده مي‌شود. نورهاي قطبي درست همانند تابش‌هاي رنگي در آسمان هستند. نور‌هاي قطبي در اثر الكترون‌هايي كه در طول خطوط مغناطيسي زمين حلقه مي‌زنند، به وجود مي‌آيند. (oftab.ir)

اين حلقه‌هاي الكتروني وارد جو زمين مي‌شوند و باعث مي‌گردند كه گازهاي رقيقي كه در ارتفاعات بالاي جو قرار دارند، همانند نور لامپ فلورسنت بدرخشند. اين الكترون‌ها عمدتاً از خورشيد مي‌رسند و تعداد آنها بستگي به فعاليت خود خورشيد دارد. وقتي كه سطح خورشيد خيلي فعال باشد، ما نور‌هاي قطبي بيشتري را مشاهده مي‌كنيم تا زماني كه خورشيد آرام‌تر است.

نور قطبي، مي‌تواند شكل‌هاي مختلفي داشته باشد. بعضي‌وقت‌ها شبيه به پرده‌ي آويزان، با نورهاي متحرك و پرتوهاي نور است. رنگ آن نيز تغيير مي‌كند ولي بيشتر مواقع داراي سايه‌ي سبز يا صورتي است.

شفق‌ها مانند پرده‌هايي عظيم به طول صدها كيلومتر از نورهاي رنگي هستند. در موارد نادر شفق قطبي ممكن است سراسر آسمان مرئي، از افق تا سمت‌الرأس را بپوشاند.

شكل شفق قطبي سخت متأثر از ميدان مغناطيسي زمين است. امتداد حركت ذرات خورشيدي را، در چندين هزار كيلومتر آخر، ميدان مغناطيسي زمين هدايت مي‌كند. (oftab.ir)

 

يك پرسش؟ يك پاسخ!

چرا شفق‌هاي قطبي در عرض‌هاي بالا، يعني در نواحي نزديك به قطب‌ها مشاهده مي‌شوند؟ در صورتي كه مي‌دانيم پرتوهاي خورشيد تمام سطح زمين را روشن مي‌كنند.

اين پرسش را استرمر (stermer)، دانشمند نروژي پيدا كرد.

ذرات باردار گسيل‌شده از خورشيد به جو زمين مي‌رسند و به درون ميدان مغناطيسي آن نفوذ مي‌كنند. در آنجا نيروي مغناطيسي زمين بر آنها اثر مي‌كند و آنها را از مسير اوليه خود منحرف مي‌سازد.

استرمر محاسبات رياضي پيچيده‌اي انجام داد و مسير اين الكترون‌ها در ميدان مغناطيسي زمين حساب كرد. او نشان داد كه ذرات باردار منحرف شده توسط ميدان مغناطيسي زمين، به يقين فقط به نواحي قطبي كره زمين وارد مي‌شوند. (roshd.ir)

 

حلقه شفق قطبي

دوره‌ي تناوب ظهور شفق‌هاي قطبي مشاهدات چندين ساله آشكار ساخته‌اند كه دوره‌هاي مشاهده شفق‌هاي قطبي به طور مرتب در 5/11 سال تكرار مي‌شوند. در طول اين مدت، شماره شفق‌هاي قطبي نخست، سال به سال كاهش مي‌يابد و سپس شروع مي‌كند به زيادشدن تا مقدار آن در 5/11 سال از نو به ماكزيمم مي‌رسد. (wikipedia.ir)

 

ارتفاع شفق‌هاي قطبي

قبل از همه‌، دانشمندان موفق شدند ارتفاعي را از شفق‌هاي قطبي ظاهر مي‌شود تعيين كنند. به اين منظور از يك تاباني از دو نقطه به فاصله چند ده كيلومتر از يكديگر عكس گرفتند. به كمك چنين عكس‌هايي ثابت كردند كه شفق‌هاي قطبي در ارتفاع 80 تا 100 كيلومتري بالاي زمين (بيشتر اوقات در ارتفاع 100 كيلومتري) ظاهر مي‌شوند. به اين ترتيب دريافتند كه شفق‌هاي قطبي تاباني گازهاي رقيق موجود در جو زمين هستند، كه تا اندازه‌اي به تاباني در لامپ‌هاي تخليه گاز شبيه مي‌باشند. (roshd.ir)

 

 

شفق‌هاي قطبي تصاوير آيينه‌اي نيستند.

در كتاب‌هاي عمومي نجومي چنين آمده است كه شفق‌هاي قطبي در اطراف هر دو قطب مغناطيسي زمين، تصاوير قرينه آيينه‌اي ايجاد مي‌كنند. اما به نظر مي‌رسد كه چنين نيست. گروهي با استفاده از فضاپيما‌هاي Polar & Image متعلق به ناسا براي نخستين‌بار، بيضي‌هاي شفق قطبي را در آسمان نيمكره شمالي و جنوبي  همزمان تحت نظر گرفتند. اين دو حلقه نور، بسيار مشابه بودند اما دوام يكساني نداشتند. اين گروه، اين تفاوت را از يك طرف ناشي از انحراف محور مغناطيسي زمين نسبت به جهت باد خورشيدي[3] و از طرف ديگر ناشي از برآمدگي‌ها و فرورفتگي‌هاي ميدان مغناطيسي زمين دانسته‌اند. (oftab.ir)

 

شفق‌هاي قطبي در ديگر سيارات

فضاپيما‌هاي ويجر وجود شفق‌هاي مشابهي را در عرض‌هاي 78 تا 80 درجه‌ي شمالي و جنوبي جو مشتري و كيوان نشان مي‌دهند.

اندازه تابناكي شفق‌هاي قطبي را بر حسب واحدي به نام ري ‌لي (Rayleigh) اندازه مي‌گيرند. هر «ري ‌لي» برابر است با صد هزار فوتون بر سانتي‌متر مربع در ثانيه. معمولاً شفق‌هايي با تابناكي هزار «ري ‌لي» مرئي بوده و پديد‌ه‌اي هميشگي در شب‌هاي آسمان نواحي قطبي به شمار مي‌آيد.

بررسي‌ها نشان داده كه شفق‌هاي جو مشتري نيرومندتر از شفق‌هاي زميني هستند و درخشش آنها به 60 هزار «ري‌ لي»، مي‌‌رسد و همچنين درخشندگي شفق‌هاي كيوان به 2000 تا 5000 بالغ مي‌گردد. (roshd.ir)

 

شهاب‌ سنگ‌ پرسايد و شفق قطبي

طيف رنگ‌هاي موجود در شفق‌ قطبي نيتروژن حجم عمده‌اي از گازهاي موجود در جو زمين مي‌باشد. اكسيژن، هيدروژن و هليوم نيز با درصدهاي متفاوتي در جو زمين وجود دارند. علت تغييررنگ «شفق‌هاي قطبي» بستگي به گازي دارد كه ذرات باردار «باد خورشيدي» به آنها برخورد مي‌كنند و آنها را وادار به تابش فوتون مي‌كنند. طبق قوانين فيزيكي براي برانگيخته‌شدن يك الكترون در هسته اتم، نياز به مصرف انرژي مي‌باشد.

الكترون با گرفتن انرژي برانگيخته مي‌شود و از مداري به مدار بالاتر مي‌رود. در بازگشت از مدار بالاتر به مدار اوليه الكترون انرژي را گرفته بود به صورت انرژي تابش برمي‌گرداند. كه طول موج اين نور براي هر اتم مقداري منحصر به فرد است و يكي از راه‌هاي تشخيص اتم‌ها به دست‌آوردن طول موج‌هاي الكترون‌هاي آنهاست وقتي كه برانگيخته مي‌شوند. در «شفق‌هاي قطبي» نيز قضيه به همين شكل مي‌باشد. ذرات باردار «باد خورشيدي» عناصر موجود در جو زمين را برانگيخته مي‌كنند و هر كدام از عناصر بنا به ماهيت خود طول موجي از خود تابش مي‌كنند كه داراي رنگ‌هاي مختلف است. (wikipedia.org)

 

 

ساير پديده‌هاي زيباي جوي

مشاهده سطح خورشيد، از خيلي پيش، وجود لكه‌هاي تار و نامنظمي را روي قرص آن آشكار ساخته‌اند كه اغلب شكل و جايشان عوض مي‌شود، معلوم شده است كه تعداد و مساحت كل اين لكه‌ها از سالي به سال ديگر، نه به طور كاتوره‌اي بلكه با همان دوره 5/11 سال، تغيير مي‌كنند. در اين فرآيند ماكزيمم لكه‌هاي خورشيدي، يا فعاليت‌هاي خورشيدي ماكزيمم، همزمان با شفق‌ قطبي ماكزيمم عارض مي‌شوند و نابودي آنها نيز با هم هماهنگ مي‌باشد.

تعداد توفانهاي مغناطيسي به ماكزيمم خود مي‌رسد. در سال‌هاي اخير رابطه مشابهي بين فعاليت خورشيدي، تعداد لكه‌هاي خورشيدي و شرايط انتشار امواج راديويي در لايه‌هاي بالاي جو اثبات شده است. بنابراين مساله علاوه بر معناي نظري محض، اهميت عملي نيز پيدا كرده است. (roshd.ir)

 

فرضيه بيركلند در مورد لكه‌هاي خورشيدي Sun Pot

بيركلند (B.Birkeland)

دانشمند نروژي با مقايسه نتايج اخير اين فرضيه را مطرح كرد كه لكه‌هاي خورشيدي ناحيه‌هايي هستند كه آنها باريكه‌هاي ذرات باردار (الكترونها) به داخل فضاي اطراف گسيل مي‌شوند. اين ذرات با رسيدن به لايه‌هاي بالاي جو زمين، از طريق برخوردهاي الكترون در اين لايه‌ها، مشابه تخليه گاز در لوله، گازها را به تاباني وا مي‌دارند.

اين الكترونها همچنين روي ميدان مغناطيسي زمين و شرايط انفجار امواج راديويي مجاور زمين اثر مي‌گذارند.

اگر نظريه بيركلند درست باشد، چرا شفق‌هاي قطبي در عرض‌هاي بالا، يعني در نواحي نزديك قطبها مشاهده مي‌شوند؟ كه مي‌دانيم پرتوهاي خورشيد تمام سطح زمين را روشن‌ مي‌كنند؟

پاسخ اين پرسش در صفحات قبل از زبان دانشمند نروژي ديگر به نام استرمر (stermer) داده شد. به اين ترتيب كه ذرات باردار گسيل‌شده از خورشيد به جو زمين مي‌رسند و به درون ميدان مغناطيسي آن نفوذ مي‌كنند. در آنجا نيروي لونتس بر آنها اثر مي‌كند و آنها را از مسير اوليه خود منحرف مي‌سازد.

اين نظريه كه در انحراف ذرات باردار در ميدان مغناطيسي زمين نيروي لورنتس را به حساب مي‌آورد، با شمار زيادي از نتايج آزمايشگاهي به خوبي همخواني دارد و در حال حاضر پذيرش همگاني يافته است. هرچند به تازگي براي توضيح‌ كمي تمامي اين ديدگاه دشواري‌هايي بروز كرده است. (aftab.ir)

 

باد خورشيدي Sun Wind

دانشمندان قرن نوزدهم، خورشيد را سرچشمه جويباري از ذرات ابرگونه‌اي كه در فضاي بين سيارات روان است، تصور مي‌كردند و مي‌گفتند كه پديده‌هايي مانند «شفق‌هاي قطبي» از برخورد اين ذرات با جو زمين پديد مي‌آيند.

نتايج حاصل از بررسي «گيسوي ستارگان دنباله‌دار» بر نظريه «گسيل ذرات خورشيدي» نيرو بخشيد و در سال 1985 «اي،ان،پاركر» ثابت نمود كه ذراتي از تاج خورشيدي جدا گرديده و از هر سو در فضاي بين سيارات به حركت در مي‌آيند و پديده‌اي را به نام «باد خورشيدي» به وجود مي‌آورند. به گمان باركر دماي فوق‌العاده زياد تاج‌هاي خورشيدي، موجب به وجود آمدن فشار زياد شده و به جريان به سمت بيرون مواد خورشيدي مي‌انجامد.

از آنجايي كه هيچ مانع خارجي در سر راه اين مواد وجود ندارد، لذا از سرعت جريان آنها كم نمي‌شود و مانند گلوله‌اي كه در سراشيبي است، همچنان به راه خود ادامه مي‌دهند. منشاء اين پديده، تاج خورشيدي است كه بنابر خصوصيات خود همواره در حال انبساط و پراكنده‌كردن بوده و براي جايگزيني مواد از دست رفته، از لايه‌هاي زيرزمين خويش تغذيه مي‌كند. اما اين كه مكانيسم تغذيه دقيقاً چگونه عمل مي‌كند، هنوز به درستي روشن نيست.

نتايج به دست آمده، از كاوش‌هاي فضايي، چون روسيه و آمريكا (به ويژه ماريترخ) مداومت باد خورشيدي را ثابت مي‌سازد و با آغاز عصر فضا، تحقيق در زمينه آشنايي با اين مكانيسم با جديت هر چه تمام‌تر دنبال مي‌گردد و هر روز بر آگاهي ما در مورد شناخت پديده‌ي «باد خورشيدي» افزوده مي‌شود.

دماي ذرات باد خورشيدي در نزديكي‌هاي زمين چيزي حدود 100.000 كلوين[4] است. به اين ترتيب ظاهراً زمين در لفافي از ذرات بسيار گداخته، و بسيار رقيق پوشيده شده است. (wikipedia.ir)

 

ويژگي‌هاي باد خورشيدي

باد خورشيدي به طور پيوسته و با سرعت بين 200 تا 900 كيلومتر در ثانيه در فضاي ميان سيارات مي‌وزد (رقم بين 400 تا 500 كيلومتر در ثانيه را مي‌توان سرعت متوسط بادهاي خورشيدي محسوب كرد).

ذراتي كه بوسيله باد خورشيدي حمل مي‌شوند حدود 4 تا 5 روز وقت لازم دارند تا به زمين برسند. باد خورشيدي شامل تعداد الكترون‌ و پرتون همراه با مقدار كمي يون‌هاي سنگين مي‌باشند.

مهمترين ذرات باد خورشيدي در فاصله خورشيد تا زمين را ذرات آلفا (هسته هليوم) تشكيل مي‌دهند كه حدود 4 تا 5 درصد مجموع ذرات را به خود اختصاص داده‌اند. تراكم متوسط اين ذرات چيزي حدود 10⁶ * 5/2 در متر مكعب است كه اين رقم با فاكتوري معادل بيش از حد در تغيير است.

(به طور مثال تراكم ذرات در سطح درياي زمين برابر 10²⁵ * 5/2 در مترمكعب مي‌باشد).

دماي ذرات باد خورشيدي در نزديكي‌هاي زمين چيزي حدود 100.000 كلوين است.

به اين ترتيب ظاهراً زمين در لفافي از ذرات بسيار گداخته، و بسيار رقيق پوشيده شده است. اين وضعيت نشان مي‌دهد كه خورشيد از جرم خود حدود 1000 ميليون كيلوگرم در ثانيه مي‌كاهد و آن را به پديده‌اي به نام باد خورشيدي مبدل مي‌سازد. به اين روند مدتي معادل 10¹³ * 5 سال وقت لازم است تا تمام جرم خورشيد بر باد رود.

جالب اين جاست كه اين مدت تقريباً 10.000 بار طولاني تر از مدت زمان آغاز پيدايش و فعاليت خورشيد تا زمان حاضر است. (roshd.ir)

 

خلاصه

شفق قطبي در منطقه قطبين پديد مي‌آيد. عامل مهم در ايجاد آن انحراف مسير الكترون‌ها در ميدان‌هاي مغناطيسي مي‌باشد و تحت تأثير نور رسيده از خورشيد به سطح زمين مي‌باشد.

-    دوره مشاهده شفق قطبي در 5/11 سال تكرار مي‌شود.

- شفق قطبي، معمولاً در ارتفاع 100 كيلومتري بالاي زمين مشاهده مي‌شود.

- اندازه تابناكي شفق‌هاي قطبي را برحسب واحد «ري ‌لي» اندازه مي‌گيرند.

- لكه‌هاي خورشيدي؛ ناحيه‌هايي هستند كه باريكه‌هاي ذرات باردار (الكترون‌ها) را به داخل فضاي اطراف گسيل مي‌دارند.

- باد خورشيدي؛ ذراتي است كه از تاج خورشيد جدا گرديده و در فضاي بين سيارات به حركت در مي‌آيند.

[1] Pole Ray

[2] مغناطيس زمين Magnetic terrestre

كره‌ي زمين مانند يك آهن‌رباي عظيم عمل مي‌كند. همچنان كه زمين در فضا مي‌چرخد، جريان‌هاي چرخنده‌اي در هسته‌ي مذاب آن ايجاد مي‌شود. اين حركات ميدان مغناطيسي قدرتمندي را به وجود مي‌آورد. قطبهاي مغناطيسي زمين، بر خلاف قطب‌هاي جغرافيايي شمال و جنوب كه دو انتهاي محور چرخشي زمين محسوب مي‌شوند و هميشه ثابت است، به طور نامحسوسي جابجا مي‌شوند و هيچگاه قطب‌هاي مغناطيسي بر قطب‌هاي جغرافيايي منطبق نمي‌شوند.

·    فرهنگ و اصطلاحات جغرافيايي: ترجمه و تأليف اسماعيل عاشوري

·    اطلس جامع گيتي‌شناسي

[3] Sun Wind

[4] تقسيم‌شده به 100 درجه سانتيگراد    Kelvin

یکی از جاذبه های گردشگری خمینی شهر چشمه لادر است که همگان بعنوان یک مکان طبیعی ساعاتی از اوقات فراغت خود را در آن جا می گذرانند.

تصویری که مشاهده میکنید از داخل ماشین و از جاده ارتباطی چشمه لادر گرفته شده است .همانطور که تصویر گویا است .خاکی بودن این جاده باعث ایجاد گردوغبارشده است .که عبور ومرور را با مشکل مواجه مینماید.

توجه بیشتر به این راه ارتباطی می تواند زمینه حضور بیشتر مردم را فراهم نموده این مکان را بعنوان قطب گردشگری معرفی نماید.

بدون شک پس از رونق این چشمه برنامه های فرهنگی مفیدی می توان جهت معرفی شهرمان به هموطنان ارائه نمود.